به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، راهاندازی بورس نفت و فروش نفت خام در بورس از جمله اقداماتی است که به طور مکرر مورد تاکید رئیسجمهور قرار گرفته و کارشناسان زیادی نیز راهاندازی بورس نفت را در صورت رعایت کامل ضوابط راهاندازی چنین بورسهایی در ایران و خاورمیانه ارزشمند تلقی میکنند. با این وجود پس از کش و قوس فراوان بالاخره نفت خام ۴ هفته پیش برای اولین بار عرضه شد و پس از چانهزنی فراوان چهارشنبه گذشته اولین محموله آن به فروش رفت.
مدیر امور بینالملل شرکت ملی نفتدر پاسخ به ابهامات مطرح عرضه بخش قابل توجهی از نفت ایران در بورس را ممکن دانسته و میگوید: فعلا عرضه موجود را ادامه میدهیم، اما امیدواریم استقبال صورت گیرد تا بتوانیم عرضه نفت در بورس را افزایش دهیم. در عین حال رئیس جمهور در جلسه تودیع و معارفه وزیر جدید نفت از حاکمیت دلار در بازارهای جهانی شدیدا انتقاد کرده و خواستار جایگزینی دلار با دیگر ارزها در مبادلات جهانی شده بود.بر این اساس با سید محسن قمصری مدیر امور بینالملل شرکت ملی نفت درباره عرضه نفت خام در بورس نفت و امکان استفاده از ارزهای گوناگون در مبادلات نفتی گفتوگو کردیم.
فارس: یکی از مسائلی که درباره عرضه نفت خام در بورس مطرح است، این است که خریداران معتقدند فروش محمولههای خارج از بورس ارزانتر از فروش نفت در بورس است. آیا چنین چیزی واقعیت دارد؟
قمصری: این عادت ما است که معمولا اگر قاضی به نفع ما رأی ندهد عدالت او را زیر سؤال می بریم. عرضه قبلی ما نفت خام استاندارد با پرمیوم ۶۵ سنت بوده است.همزمان همین نفت خام را با پرمیوم ۱ دلار و ۱۰ سنت خارج از بورس فروختهایم. ما برای آنکه بازار را تشویق کنیم پرمیوم را کاهش دادیم در حالی که چیزی که در بورس از ما خواستند ۶ دلار و ۷۰ سنت زیر قیمت بود.
اگر اینجا ملک شخصی من بود شاید این کار را میکردم اما این منابع مال ملت است و ما حق نداریم حتی ۱ سنت زیر قیمت بفروشم. این خریداران چون توان خرید ندارند چنین مواردی را مطرح میکنند.
واقعیت این است که اسناد مشخص است و ما تنها سازمانی هستیم که در کشور زیر کنترل همزمان ۵ سازمان نظارتی هستیم. بنابراین مطمئن باشید اگر مشکلی وجود داشت حتما این سازمانهای نظارتی اعتراض میکردند.
فارس: خریداران موضوع دیگری را نیز مطرح میکنند مبنی بر اینکه در بعضی محمولههای فروش نفت خارج از بورس تخفیفهای ارائه میشود اما میگویند چنین تخفیفهایی در عرضه محمولهها در بورس ارائه نمیشود یا بسیار کمتر است.
قمصری: به یاد نمیآورم به کسی تخفیفی داده باشیم. ما قیمتهای رسمی برای فروش نفت داریم چون پالایشگران به طور مستقیم از ما نفت میخرند و واسطهای بین ما نیست. قیمت رسمی به صورت ماهیانه اعلام میشود و هیچ تخفیفی نیز به خریداران داده نمیشود.
فارس: موضوع دیگری که درباره راهاندازی بورس وجود دارد و رئیس جمهور نیز چندین بار درباره آن صحبت کردهاند محوریت دلار در معاملات نفتی است. آیا کشورهای طرف قرارداد پیشنهاداتی برای انجام معاملات نفتی با ارزی غیر از دلار ارائه کردهاند؟ آیا امکان چنین کاری در یک روند طولانی مدت وجود دارد؟
قمصری: نمیتوان گفت هیچ کاری شدنی نیست. هر کاری ممکن است عملیاتی باشد اما رقابت در فروش نفت بسیار تنگاتنگ است و در بحث شرکت در بازارهای مختلف و کسب سهم اصلا رحمی وجود ندارد. اگر بیدقتی انجام شود سهم بازار از دست میرود و امکان بازگشت وجود ندارد. شاید یکی از نگرانیهای ما در موضوع هند هم این بود که ما سهم خودمان را از دست بدهیم. اگر ما منفعل عمل میکردیم و سهم خود را از دست میدادیم و عربستان جای ما را میگرفت قطعا نمیتوانستیم باز گردیم.
ما قطعا تلاش میکنیم سهم خود در بازارهای جهانی را از دست ندهیم اما ممکن است در بعضی موارد سهم خود را جابجا کنیم. تمام تلاش ما این است که آنچه نفت تولید شود را بفروشیم و چیزی را نگه نداریم. ممکن است در زمانهای مختلف شرایط ایجاب کند در بازارهای گوناگون حضور بیشتری داشته باشیم. ما به نوعی عمل میکنیم که سهم خود را حفظ کرده و از رقبا عقب نیفتیم.
به نظر ما از نظر فنی فروش نفت به ارزهای مختلف عملی نیست برای اینکه خرید و فروش نفت در دنیا متکی به شاخصهای خاصی است که همه این شاخصها بر مبنای دلار تعریف شدهاند. تمام معاملاتی که در دنیا انجام میشود چه در بورسها و چه در مذاکرات مستقیم بر اساس دلار انجام میشود. در انتها بعضی کشورها دلار را به هر ارزی که تمایل داشته باشند تبدیل و آن را دریافت میکنند.
انجام معامله با ارزی غیر از دلار در شرایط موجود اگر چه نمیتوان گفت غیر ممکن است اما چندان سهل هم نخواهد بود. سهل نبودن آن هم به خاطر ریسک موجود در آن است.
به عنوان مثال یک محموله یک میلیون بشکهای که ۱۰۰ میلیون دلار ارزش دارد در تبدیل به ریال رقم بالایی را شامل میشود. فرض کنید ما بخواهیم این محموله را به ریال بفروشیم. کدام خریداری حاضر است ریسک کرده و آن را به ریال بخرد؟
فارس: حتی خریداران ایرانی هم حاضر به این کار نیستند؟
قمصری: نه نیستند. فرض کنید قیمت دلار ناگهان بالا یا پایین برود. خریدار چگونه ریسک خرید را پوشش خواهد داد؟ به هر حال رقم، رقم بالایی است و ما هم در داخل کشور پوششهای هجینگ و بیمهای در اختیار نداریم که خریدار بتواند با دلار ۱۱۰۰ تومان محموله را بخرد و خود را بیمه کند.
بنابراین ما تصور میکنیم در شرایط حاضر فروش نفت به ارزی غیر از دلار عملیاتی نیست. البته در انتها وجوه را میتوان برای دریافت به هر ارزی تبدیل کرد.
فارس: شما عدم وجود پوششهای بیمهای و هجینگ ارزی را به عنوان مانعی برای تحقق این امر برشمردید. آیا موانع جدی دیگری نیز وجود دارد؟ در عین حال این سؤال نیز مطرح است که انجام معاملات با استفاده از ارز واحد انرژی یا فروش نفت به طلا با توجه به ارزش ذاتی آن ممکن خواهد بود؟
قمصری: حتی اگر بخواهیم به طلا بفروشیم باید ایندکس یا شاخص اولیه را داشته باشیم یعنی اول هزار بشکه نفت ۱۰۰ دلاری را به دلار محاسبه کنم بعد قیمت هر اونس طلا را بسنجیم و آن را تبدیل کنم. یعنی پایه معاملات نفت طلا نیست و باز هم تبدیل خواهد شد. باز هم تفاوتی نمیکند.
فعلا راهی برای انجام چنین کاری وجود ندارد چراکه در حال حاضر شاخص انجام معاملات دلار است. ما آرزو میکنیم ارز برتری در دنیا ظاهر شود که چنین کار امکانپذیر شود. زمانی این انتظار وجود داشت که یورو این وظیفه را برعهده بگیرد اما یورو نتوانست.
فارس: طلا با توجه به ارزش ذاتی خود چنین شانسی ندارد؟
قمصری: طلا نیز یک ارزش اعتباری متغیر دارد. نوسانات طلا نیز بر اساس دلار انجام میشود.
فارس: قبل از جنگ دوم جهانی طلا تنها پایه پشتیبانی پولها بود بعد از جنگ دلار هم به این پایه اضافه شد. استفاده از دلار ضررهای سنگینی را متوجه استفادهکنندگان از آن میکند. به همین دلیل بسیاری از کشورها به دنبال تغییر ارز مورد مبادله خود هستید و اتحادیههای کوچک تبادلات ارزی تشکیل میدهند. طلا پیش از ۵۰یا ۶۰ سال پیش اعتبار پشتیبانی از ارزها را بصورت انحصاری در اختیار داشت. در حال حاضر امکان برگشتن طلا به آن شرایط وجود دارد؟
قمصری: امکان آن بسیار ضعیف است. طلا با توجه به تقاضای بالایی که در مورد آن وجود دارد یک کالای در حال مبادله است. مانند این است که شما بخواهید گندم را به مأخذ جو خرید و فروش کنید. اینها هر دو کالا هستند و چنین چیزی مشکل است. ما امیدواریم ارز جدید غیر از دلار بتواند جایگزین شود اما طلا بعید است بتواند چنین نقشی بازی کند.
فارس: برنامه آینده شما برای عرضه نفت خام در بورس چیست؟
قمصری: ما به شرطی که معامله انجام شود عرضه نفت در بورس را افزایش می دهیم.
فارس: افقی را در این رابطه تعریف کردهاید؟
قمصری: فعلا عرضه موجود را ادامه میدهیم. امیدواریم استقبال صورت بگیرد تا بتوانیم عرضه را افزایش دهیم.
فارس: امکان اینکه درصد قابل توجهی از نفت ایران در بورس عرضه شود وجود دارد؟
قمصری: قابل بررسی است. چرا که نه.
فارس: مذاکراتی وجود داشته که کشورهای دیگر نفت خود را در بورس ایران عرضه کنند؟ قبلا قرار بود عرضه دو جانبه نفت روسیه در ایران و نفت ایران در روسیه اجرایی شود.
قمصری: این انتظار که ما فرض کنیم کشورهای دیگر حاضرند نفت خود را در بورس ما عرضه کنند خوب است اما بورس ما فعلا شرایط و زیرساختهای لازم را ندارد.
فرض کنید نفت یک کشور در این بورس عرضه شد و خریدار آن را خرید. تبادل پول چگونه باید انجام شود؟ آن هم در شرایطی که ما در نقل و انتقال پول خودمان در زحمت هستیم. در واقع یکی از زیرساختهای لازم بورس سیستم بانکی بسیار قوی، پویا و موفق است که من تصور میکنم در حال حاضر فاقد آن هستیم.
فارس: ابزارهای دیگری نیز وجود دارد که باید ایجاد شود؟
قمصری: بله ابزارهای ارتباطی و ابزارهای IT از جمله ابزارهایی است که قطعا باید ایجاد شود. واقعیت آن است که بورسی موفق است که مبادلات over the counter یا خارج از بورس آن موفق باشد. اگر انتظار داشته باشد مه خریداران با مراجعه حضوری در بورس معامله کنند قطعا عملی نیست.
فارس: برای فعالتر کردن بورس نفت برنامهای دارید؟
قمصری: برنامه خاصی به جز عرضه نداریم. امیدوارم بورس به گونهای عمل کند که ما را برای عرضه بیشتر تشویق کند.
